Probiotyki – małe istoty do wielkich zadań

Co warto wiedzieć, zanim je zastosujesz u dziecka?

Probiotyki od lat budzą ogromne zainteresowanie – są kojarzone z odpornością, jelitami, zdrowiem psychicznym, a nawet zachowaniem dzieci. Jednocześnie to właśnie w obszarze probiotyków obserwujemy najwięcej uproszczeń, przypadkowych wyborów i rozczarowań: „nie zadziałało”, „pogorszyło”, „było gorzej niż przed”.

Jelita człowieka są domem dla 400–700 gatunków drobnoustrojów, z czego zdecydowaną większość stanowią bakterie beztlenowe. Ten ekosystem – nazywany mikroflorą endogenną lub mikrobiotą – nie jest biernym pasażerem. To aktywny narząd metaboliczny i immunologiczny.

Prawidłowa mikrobiota:

• chroni przed kolonizacją patogenów,

• reguluje odpowiedź immunologiczną,

• wpływa na metabolizm,

• produkuje związki neuroaktywne,

• warunkuje szczelność bariery jelitowej.

U dzieci mikrobiota kształtuje się stopniowo – od pierwszych godzin po porodzie, przez okres karmienia piersią, aż do około 2. roku życia, kiedy zaczyna przypominać mikrobiotę osoby dorosłej. Każda ingerencja w tym okresie (antybiotyki, infekcje, dieta, stres) ma znaczenie długofalowe.

Zgodnie z definicją WHO, probiotyk to:

„Żywe mikroorganizmy, które podawane w odpowiednich ilościach wywierają korzystny efekt zdrowotny u gospodarza.”

To zdanie zawiera kilka kluczowych elementów, które często są pomijane:

• mikroorganizmy muszą być żywe,

• muszą być dokładnie zidentyfikowane (rodzaj, gatunek, szczep),

• muszą być podane w odpowiedniej ilości,

• ich działanie musi być udokumentowane.

Nie każdy „Lactobacillus” jest taki sam.
Ten sam gatunek, ale inny szczep = zupełnie inne działanie biologiczne.

Probiotyki nie działają „ogólnie na jelita”. Ich mechanizmy obejmują m.in.:

• konkurencję z patogenami o receptory i składniki odżywcze,

• produkcję substancji przeciwdrobnoustrojowych,

• modulację odpowiedzi immunologicznej,

• wpływ na metabolizm lipidów i glukozy,

• produkcję witamin i związków neuroaktywnych.

Dlatego w praktyce klinicznej nie istnieje jeden „najlepszy probiotyk”. Istnieje probiotyk:

• dobrany do objawu,

• dobrany do patogenu,

• dobrany do stanu jelita i odporności.

Dlaczego nie każdy probiotyk działa?

Jednym z kluczowych problemów jest przetrwanie bakterii w żołądku. Nawet do 60% bakterii ginie w kwaśnym środowisku, zanim dotrze do jelita.

Dlatego znaczenie ma:

• forma podania (kapsułki dojelitowe),

• systemy kontrolowanego uwalniania,

• odporność szczepu na kwas i żółć.

To również tłumaczy, dlaczego czasem „ten sam probiotyk” działa u jednej osoby, a u innej nie, często przecież otwieramy i wysypujemy kapsułki.

Prebiotyki – pożywka, która wymaga ostrożności

Prebiotyki to niestrawne składniki żywności, które selektywnie stymulują wzrost korzystnych bakterii. Kluczowe słowo: selektywnie.

Prebiotyki:

• nie są trawione w jelicie cienkim,

• docierają do jelita grubego,

• ulegają fermentacji,

• prowadzą do powstawania SCFA (maślan, propionian, octan).

SCFA:

• odżywiają enterocyty,

• uszczelniają barierę jelitową,

• modulują odporność,

• wpływają na oś jelito–mózg.

Ale: prebiotyk nie zawsze jest dobrym pomysłem.
U dzieci z SIBO, przerostami, nadreaktywnością jelit czy aktywnym stanem zapalnym – może nasilać objawy.

Postbiotyki – działanie bez żywych bakterii

Postbiotyki to bioaktywne związki wytwarzane przez bakterie lub powstające po ich inaktywacji. To m.in.:

• krótkołańcuchowe kwasy tłuszczowe,

• metabolity bakteryjne,

• enzymy,

• składniki ściany komórkowej bakterii.

Ich ogromną zaletą jest to, że:

• nie wymagają kolonizacji,

• są lepiej tolerowane,

• mogą być stosowane tam, gdzie probiotyki nasilają objawy.

Coraz częściej są wykorzystywane w terapii dzieci z:

• nieszczelną barierą jelitową,

• nadreaktywnym układem odpornościowym,

• zaburzeniami neurorozwojowymi (tak, tutaj też).

Synbiotyki – inteligentne połączenie

Synbiotyk to połączenie probiotyku i prebiotyku, zaprojektowane tak, aby bakteria miała realną szansę zadziałać. Ale również tutaj obowiązuje zasada indywidualizacji – nie każde połączenie jest bezpieczne dla każdego dziecka.

Nie wszystkie bakterie są takie same

Na webinarze szczegółowo omawiam różne grupy probiotyków:

• Lactobacillus (i nowe podziały taksonomiczne),

• Bifidobacterium – kluczowe u niemowląt,

• Bacillus – probiotyki sporowe, odporne, antybiofilmowe,

• Saccharomyces boulardii – złoty standard w biegunkach,

• Streptococcus – działanie w jamie ustnej (z ważnymi ostrzeżeniami),

• Escherichia coli Nissle 1917,

• Enterococcus,

• Akkermansia muciniphila (pasteryzowana),

• Hafnia alvei – probiotyk metaboliczny.

Każda z tych grup ma inne miejsce działania, inne mechanizmy i inne wskazania.

Probiotyki celowane – nie „na wszystko”

Druga część prezentacji pokazuje coś kluczowego:
probiotyki można dobierać celowo – pod konkretne patogeny, objawy i problemy kliniczne.

Omówione są m.in. strategie:

• anty-Candida,

• anty-pleśń i mykotoksyny,

• anty-Klebsiella,

• anty-E. coli,

• anty-Clostridium,

• anty-Streptococcus,

• anty-Staphylococcus,

• anty-Proteus,

• anty-Pseudomonas,

• anty-Helicobacter,

• wsparcie przeciwwirusowe.

To zupełnie inne podejście niż „jakiś probiotyk z apteki”.

Kiedy probiotyki naprawdę mają sens?

Probiotyki są narzędziem:

• w biegunkach (także poantybiotykowych),

• w IBD i IBS (z dużą ostrożnością),

• w zaburzeniach mikrobioty po infekcjach,

• w terapii celowanej patogenów,

• jako element szerszego protokołu regeneracji jelit.

Nie są natomiast magicznym rozwiązaniem:

• bez diagnostyki,

• bez uwzględnienia stanu jelita,

• bez pracy nad barierą jelitową.

Ten artykuł to wprowadzenie. Jeśli chcesz:

• nauczyć się dobierać probiotyki świadomie,

• zrozumieć, dlaczego u jednych dzieci pomagają, a u innych szkodzą,

• dowiedzieć się, jak łączyć pro-, pre- i postbiotyki w praktyce,

• pracować z dziećmi z zaburzeniami odporności, jelit i zachowania,

👉 zapraszam na webinar, podczas którego omawiam ten temat krok po kroku, klinicznie i praktycznie:

🔗 ZAPISY NA WEBINAR:
https://forms.gle/ZCEvitcCWPTY636z5